จากหลักการทรงงานสู่การปฏิบัติและผลสัมฤทธิ์แห่งการพัฒนา (1)

โครงการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืนอ่างเก็บน้ำห้วยคล้าย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จ.อุดรธานี

          ตลอดระยะเวลานับแต่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงขึ้นครองราชย์มาจนถึงปีพุทธศักราช 2559 (พ.ศ. 2489-2559) รวมเป็นระยะเวลากว่า 70 ปี พระบาทสมเด็จพระพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ตั้งพระราชหฤทัยในการทรงงานเพื่อการพัฒนาประเทศและช่วยพัฒนาคุณภาพชีวิตของพสกนิกรทุกหมู่เหล่าให้มีความสงบสุขร่มเย็น จนนานาอารยะประเทศเทิดทูนและประจักษ์ในพระปรีชาสามารถและพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ จากพระราชกรณียกิจต่างๆ ที่ทรงปฏิบัติเป็นหลักการทรงงานที่พระองค์ทรงยึดมั่นเป็นแนวทางในการประกอบพระราชกรณียกิจให้สำเร็จตามพระราชประสงค์ ถือเป็นแบบอย่างที่ประชาชนคนไทยควรศึกษาเรียนรู้และน้อมนำมาประยุกต์ปฏิบัติทั้งในระดับบุคคล สังคม และประเทศชาติ โดยบทความจากนี้และในลำดับถัดไปจะขอนำเสนอโครงการต้นแบบจากหน่วยงานต่างๆ ที่ได้น้อมนำแนวพระราชดำริและหลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไปปรับใช้ในโครงการจนเกิดผลสัมฤทธิ์แห่งการพัฒนาและเป็นกรณีศึกษาที่ควรนำไปประยุกต์ใช้กับโครงการอื่นต่อไป

         แต่เดิมที่หมู่บ้านแสงอร่ามและหมู่บ้านโคกล่าม ของตำบลกุดหมากไฟ อ.หนองวัวซอ จ.อุดรธานีเป็น 2 หมู่บ้านที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันโดยชาวบ้านเกือบร้อยละ 60 ประกอบอาชีพเกษตรกรรมคือทำนา ปลูกมันสำปะหลัง และทำสวนยาง ส่วนที่เหลือประกอบอาชีพรับจ้าง แม้จะมีสัมมาชีพพอหาเลี้ยงครอบครัวได้ แต่ทว่าชาวบ้านส่วนใหญ่ยังต้องแบกรับภาระหนี้สินที่พอกเป็นหางหมูจนไม่สามารถสะสางให้หมดสิ้นลงได้ ที่เป็นเช่นนี้เพราะการเกษตรของชาวบ้านที่ต้องพึ่งพาน้ำซึ่งเป็นปัจจัยหลัก อีกทั้งยั้งต้องประสบกับปัญหาน้ำขาดแคลนในฤดูแล้งเนื่องจากแหล่งน้ำหลักที่จ่ายน้ำให้กับหมู่บ้านคืออ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายขาดระบบคลองส่งน้ำไปยังแปลงนาของชาวบ้าน นอกจากนี้ลำห้วยยังอยู่ต่ำกว่าระดับแปลงนาถึงแม้ชาวบ้านจะพยายามหาหนทางนำน้ำเข้านาโดยการขุดคลองขนาดเล็กและทำฝายกั้นน้ำยกระดับน้ำให้สูงขึ้นเพื่อให้น้ำไหลเข้านาตัวเองหรือใช้วิธีสูบน้ำขึ้นมาใช้ ก็ไม่สามารถนำมาใช้ในช่วงฤดูแล้งได้ เพราะไม่มีน้ำฝนและน้ำที่ไหลจากลำห้วยมาสู่เก็บกักในอ่างเก็บน้ำได้อย่างเพียงพอกับความต้องการ


           ด้วยพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับโครงการอ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริในปี 2546 และได้ปรับปรุงแล้วเสร็จในปี 2551 ทว่ายังไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ เนื่องจากยังไม่มีระบบส่งน้ำและระบบการบริหารจัดการน้ำที่ดีพอสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระฯ จึงได้ประสานให้เกิดการบูรณาการองค์ความรู้จากหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะ คือ องค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการระบบน้ำและด้านกระบวนการเข้าใจ เข้าถึง พัฒนา ของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงในพระบรมราชูปถัมภ์  องค์ความรู้ด้านการเกษตรและปศุสัตว์ ของโครงการฟาร์มตัวอย่างตามแนวพระราชดำริในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รวมทั้งได้รับการสนับสนุนงบประมาณและเครื่องจักรกลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องภายในจังหวัดอุดรธานี และเหนือสิ่งอื่นใด โครงการนี้ได้ดำเนินไปด้วยธงนำทางคือหลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ได้น้อมนำมาประยุกต์ใช้คือ

           - ระเบิดจากข้างในความเชื่อมั่นและศรัทธาแนวพระราชดำริ เพราะการพัฒนาต้องมุ่งเน้นเรื่องการพัฒนาคนให้เกิดความรู้ความเข้าใจและมองเห็นผลประโยชน์ของการพัฒนาว่ามีต่อตนเองและสังคมอย่างไรเมื่อนั้นคนในชุมชนก็พร้อมที่จะดำเนินการพัฒนาร่วมกันอย่างสมัครใจ

           - การทำงานแบบมีส่วนร่วมเพื่อจะได้เกิดความร่วมมือจากชาวบ้านอย่างเต็มที่ โดยแนวทางของสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระฯ จะไม่ใช้ระบบอุปถัมภ์ ไม่เน้นการแจกข้าวของสำเร็จรูป แต่มุ่งที่การถ่ายทอดองค์ความรู้ในการทำงานและโครงการจะร่วมทำไปพร้อมกันเมื่อชาวบ้านมีความพร้อม เช่น หากต้องการฝายหรือคลองส่งน้ำ ชาวบ้านต้องช่วยกันกำจัดวัชพืช ขุดลอกตะกอนดิน และปรับพื้นที่เสียก่อน หรือหากต้องการเลี้ยงหมู ชาวบ้านต้องสร้างเล้าหมูขึ้นมาก่อน

          - การทำงานแบบองค์รวมหลักการทรงงานแบบองค์รวม (Holistic) คือการมองอย่างครบวงจรในการปฏิบัติงานหรือโครงการ มีแนวทางแก้ไขปัญหาที่เชื่อมโยงในทุกมิติครบวงจร ตั้งแต่การผลิตในระดับต้นน้ำ (การพัฒนาปัจจัยการผลิต) ระดับกลางน้ำ(การแปรรูป) และปลายน้ำ (การตลาด) เช่น การพัฒนาแหล่งน้ำโดยการทำฝายอนุรักษ์ บ่อพวงสันเขา ฝายเกษตรและการปรับปรุงสภาพดินให้เหมาะสมกับการเพาะปลูก ส่งเสริมการปลูกพืชก่อนนา การทำนา ปศุสัตว์ ประมง เช่น การแปรรูปผลิตผลทางการเกษตร โรงสีข้าวชุมชน การปลูกป่าเศรษฐกิจ ซึ่งช่วยแก้ไขปัญหาในระดับของการอยู่รอด และพอเพียง โดยทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องทั้งหน่วยงานสืบสานแนวพระราชดำริ และหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และภาคชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการทำงาน

         ผลที่เกิดขึ้นจากทำงานร่วมกันของหลากหลายภาคีโดยมีชาวบ้านในพื้นที่บ้านแสงอร่ามและบ้านโคกล่ามเป็นผู้ลงมือดำเนินโครงการด้วยตนเองทั้งการพัฒนาระบบส่งน้ำทางท่อ การปรับปรุงอ่างเก็บน้ำ การพัฒนาด้านการเกษตรทั้งการปรับปรุงดิน การปลูกพืชเกษตรเสริมหลังการทำนา และการเลี้ยงสัตว์เศรษฐกิจเพื่อเพิ่มรายได้ทำให้นอกจากชาวบ้านจะสามารถบริหารจัดการน้ำในอ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายได้อย่างเต็มประสิทธิภาพและพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนให้ดีขึ้น มีรายได้เพิ่มและลดหนี้สิน ดำเนินชีวิตได้แบบพอเพียงแล้ว ยังเป็นต้นแบบการพัฒนาโดยนำแนวพระราชดำริและหลักการทรงงานไปประยุกต์ใช้อย่างเหมาะสมกับพื้นที่ สามารถพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ให้แก่ประชาชนทั้งในระดับชุมชนและระดับจังหวัดต่อไป

 

 

 

 

 

ขอขอบคุณ ห้องสมุดมั่นพัฒนา

ดูข้อมูลเพิ่มเติม

      มูลนิธิปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ

      มูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ในพระบรมราชูปถัมภ์

       หนังสือ หลักการทรงงานในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

 

ใส่ความเห็น

© Copyright 2017 Welovethaiking.com , all rights reserved