พระราชพิธีสงกรานต์

aa17

สงกรานต์ตามตำราโหราศาสตร์ คือ พระอาทิตย์ยกจะย่างขึ้นสู่ราศีใหม่ ชาวไทยสมัยโบราณนับในเดือนปีทางจันทรคติ และใช้ปีเป็นจุลศักราช ถือคตินับขึ้นปีใหม่ในวันเปลี่ยนปี ที่เรียกว่า เถลิงศกสงกรานต์ ขึ้นจุลศักราช

ซึ่งจะอยู่ในวันที่อาทิตย์ยกสู่ราศีเมษ จะตกในระหว่างวันที่ พระราชพิธีสงกรานต์ ๑๕-๑๖ เมษายน เทศกาลเถลิงศกเริ่มตั้งแต่ วันที่ ๑๓ เมษายน

aa16

ต่อมา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์โปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนวิธีนับวันเดือนปีเป็นทางสุริยคติ ใช้วันที่ ๑ เมษายน เป็นวันเริ่มต้นปีใหม่ของทุกปี ส่วนประเพณีการบำเพ็ญกุศลสงกรานต์ยังคงมีอยู่

ครั้นถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ โปรดเกล้าฯ ให้รวมพระราชพิธีสัมพัจฉรฉินท์ เถลิงศกสงกรานต์ พระราชพิธีศรีสัจจปานกาล ถือนํ้าพิพัฒน์สัตยาเข้าด้วยกัน เรียกว่า พระราชพิธีตรุษะสงกรานต์ เริ่มงานตั้งแต่วันที่ ๒๘ มีนาคม ถึงวันที่ ๓ เมษายน และถือวันที่ ๑ เมษายน เป็นวันขึ้นปีใหม่

ดังนั้น งานพระราชพิธีสงกรานต์ที่เคยมีในวันที่ ๑๓ เมษายน จึงงด เพราะไปมีในงานพระราชพิธีตรุษะสงกรานต์ดังกล่าว

aa14

พระราชพิธีตรุษนั้น มีราชประเพณีบำเพ็ญพระราชกุศลมาแต่โบราณ เพราะตรุษเป็นเทศกาล นักขัตฤกษ์สิ้นปี โบราณถือเป็นประเพณีว่าชีวิตได้ผ่านพ้นมาได้หนึ่งปีด้วยความผาสุกสวัสดี

ชาวไทยได้รับคตินับถือพุทธศาสนา เมื่อถึงวันตรุษจึงมีการรื่นเริงส่งปีเก่า และทำบุญประกอบการกุศลตามประเพณีของชาวพุทธ พระราชพิธีตรุษมีปรากฏในเรื่องของนางนพมาศ ความว่า

“เดือน ๔ การพระราชพิธีสัมพัจฉรฉินท์ โลกสมมติ ว่า ตรุษ ชาวพนักงานตั้งบาตรนํ้ามนต์ทราย จับด้ายมงคลสูตรใส่ลังไว้ในโรงพระราชพิธี ทั้งสี่ทิศพระนครและในพระราชนิเวศน์ อัญเชิญพระพุทธปฏิมากรมาประดิษฐานอาราธนาพระมหาเถระผลัดเปลี่ยนกันมาจำเริญพระปริตในโรงพระราชพิธีทุกตำบลสิ้นทิวาราตรีสามวาร และด้ายมงคลสูตรนั้น ชาวพนักงานแจกพระบรมวงศานุวงศ์ทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายใน เมื่อวันพระมหาเถระเจ้าจำเริญพระอาฏานาฏิยสูตรในราตรี เหล่าทหารยิงปืนใหญ่รอบพระนคร พราหมณาจารย์ประชุมกันผูกพรตกระทำพระราชพิธีในเทวสถานหลวง ตั้งเครื่องพลีกรรมสังเวย บวงสรวงพระเทวรูปทั้งมวล มีพระปรเมศวร เป็นต้น แล้วก็เปลี่ยนเวรกันอ่านอาคมในทิวาราตรีทั้งสาม….”

พระราชพิธีตรุษในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตั้งแต่ตอนต้น จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗ รวมเป็นพระราชพิธีเดียวกับสงกรานต์

มีหลักการพระราชพิธีคล้ายสมัยสุโขทัยตามเรื่องของนางนพมาศ เว้นแต่บางปี เมื่อพระราชโอรสธิดาของพระมหากษัตริย์เจริญพระชนมายุที่จะโสกันต์ ก็โปรดเกล้าฯ ให้ประกอบพระราชพิธีโสกันต์ ในงานพระราชพิธีตรุษะสงกรานต์ในวันแรกที่มีการสวดมนต์

aa11

ครั้นถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล รัชกาลที่ ๘ ได้เปลี่ยนวันขึ้นปีใหม่ เป็นวันที่ ๑ มกราคม การพระราชพิธีตรุษะสงกรานต์ จึงเปลี่ยนไปเรียกว่า พระราชพิธีขึ้นปีใหม่

มีรายการบำเพ็ญพระราชกุศล ในวันที่ ๓๑ ธันวาคม ถึงวันที่ ๒ มกราคม ศกหน้า

ต่อมา เมื่อพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ ๙ เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ แต่ยังทรงพระเยาว์ เสด็จไปทรงศึกษา ณ ต่างประเทศ

คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในพระปรมาภิไธยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จึงได้ให้ฟื้นฟูราชประเพณี พระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศล เทศกาลสงกรานต์ขึ้นมาใหม่ เรียกว่า พระราชพิธีสงกรานต์ มีรายการบำเพ็ญพระราชกุศลตามราชประเพณีสงกรานต์ ในวันที่ ๑๓ ถึง ๑๖ เมษายน
c49

 (พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ ทรงรดน้ำขอพรสมเด็จพระบรมราชชนนีฯ)


ในการพระราชพิธีสงกรานต์ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดเครื่องราชสักการะ มีต้นไม้ทอง ๔ ต้น ต้นไม้เงิน ๔ ต้น แพรแดงติดขลิบ ๔ ผืน ผ้าแพรดอก ๒ ผืน เทียนหนักเล่มละ ๑๘๐ กรัม ๔๘ เล่ม ธูปไม้ระกำ ๔๘ ดอก นํ้าหอมสรงพระ ๒ หม้อ เทียนหนักเล่มละ ๑๕ กรัม ๖๐๐ เล่ม ธูป ๒๐ กล่อง

สำหรับทรงพระราชอุทิศพระราชทานให้กระทรวงมหาดไทยนำไปบูชาพระปฐมเจดีย์ พระธาตุพนม พระธาตุหริภุญชัย พระธาตุนครศรีธรรมราช พระพุทธบาท พระพุทธฉาย พระศรีสรรเพชญ พระพุทธรูปถ้ำประทุน พระพุทธรูปถ้ำวิมานจักรี พระพุทธรูปวัดพนัญเชิง พระพุทธรูปวัดสุวรรณดาราราม

แต่ต่อมา พ.ศ. ๒๕๑๑ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชฯ (รัชกาลที่ ๙) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการบำเพ็ญพระราชกุศลสงกรานต์เพียงวันเดียว ในวันที่ ๑๕ เมษายน โดยถือหลักการพระราชพิธีเดิมตลอดทั้งวัน


สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๑๐ เมื่อครั้งทรงดำรงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ทรงรดน้ำขอพร สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สมเด็จย่า)



(พระราชจริยวัตรที่งดงาม..สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๑๐ เมื่อครั้งทรงดำรงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ทรงรดน้ำขอพรสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์)




(เมื่อครั้งเสด็จฯ แทนพระองค์ ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลในการพระราชพิธีสงกรานต์ ๑๕ เมษายน ๒๕๕๗  ในพระบรมมหาราชวัง)


aa12

(เมื่อครั้งเสด็จฯ แทนพระองค์ ในการพระราชพิธีสงกรานต์..)



(ตัวอย่างหมายกำหนดการพระราชพิธีสงกรานต์ พ.ศ.๒๕๕๔ ในรัชสมัยในหลวงรัชกาลที่ ๙)


จาก http://www.brh.thaigov.net/information/Buket%20Data/2011/2011_04/2011_04_04/S29_04042011/S29_04042011.pdf


………………………………


ที่มา : กรมศิลปากร และ อ่าน รายละเอียด ใน www.ebooks.in.th/download/22573/ศาสนพิธีในพระราชพิธี

 

ใส่ความเห็น

© Copyright 2018 Welovethaiking.com , all rights reserved